Kripto Para ve Suç İlişkisi

Kripto paraların günlük yaşantımızdaki yerinin son 10 yılda giderek yükselen bir trende sahip olduğunu gözlemliyoruz. Kripto paranın ne olduğunu anlamak için önce sanal ve gerçek paraların arkasındaki teknik detaylara bakmak gerekiyor.

Günümüzde iki çeşit para tipi bulunmaktadır. Fiat currency, devletler tarafından izne bağlı olarak çıkarılan ve resmi kabul edilen paralardır (kağıt, demir). Sanal Paralar ise dijital yöntemlerle ticareti yapılan ve paranın dijital ortamlarda temsilini sağlayan sanal para birimleridir.

Sanal paralar da kendi içinde ikiye ayrılır: Merkezi sanal paralar ve merkezi olmayan sanal paralar. Merkezi sanal paralar ticari eşyalar tarafından desteklenen veya tek bir kurum tarafından değer ve bakiye muhasebesi tutulup piyasaya sürülen sanal para birimleridir. Bunlara örnek olarak otel puanları, havayolu milleri, alışveriş puanları gibi sanal paraları verebiliriz. Merkezi olmayan sanal para birimlerinin ise muhasebe defterini bir şahıs veya kurum tutmaz. Muhasebe defteri blockchain üzerinde tutulur ve Dünya’nın farklı yerlerinde bulunan binlerce bilgisayar ağı tarafından düzenli bir şekilde güncellenir.

6 binden fazla kripto para çeşidi vardır. Bitcoin (BTC), herkesin bildiği üzere ilk çıkan ve en baskın olan kripto paradır. Bitcoin ilk defa 2010 senesinde bir pizza satın almak için kullanılmıştır. Kripto paraların popüler olmasının bir nedeni de sert iniş ve çıkışları olmasıdır. Denetimden yoksun piyasa yüksek oranda volatilite barındırır, bu da piyasanın stabil olmamasına neden olur. Kripto paraların 2017 yılındaki ani yükselişi ve toplam piyasa değerinin 1 trilyon dolara gelmesi bu piyasanın volatilitesinin ne kadar yüksek olduğunun bir göstergesidir.

Bu yükseliş öncesinde özel sektörün ve insanların odağının tamamen dışında olan kripto para piyasası, bu yükseliş ile birlikte insanların ve birçok büyük özel sektör firmasının dikkatini çekerek yatırım yapmaya başlamalarını sağladı. 

Kripto Para ve Suç İlişkisi Nasıldır?

Suçlular için kripto paralar yeni değil. Sanal paralar yıllardır suçlular tarafından yasadışı faaliyetleri kolaylaştırmakta kullanılıyor. Kripto paraların en büyük özelliklerinden biri olan anonimlik suçlular için biçilmiş kaftan. Zira internet üzerinden yasadışı ürün ve servis satışlarında kripto paraları kullanarak anonim kalabiliyorlar. Bu gizliliği sağlayabilmesinin nedeni gönderen ve alan kimliklerinin şifreli bir yapıya sahip olması ve herhangi bir devlet birimi veya finansal kurum tarafından takip edilmiyor olmasıdır. Kripto para suçlarına örnek vermek gerekirse: kara para aklama, çocuk istismarı ve pornosu, terörizm, suni banka hesapları kullanımı, saadet zinciri dolandırıcılığı, vergi kaçakçılığı, hırsızlık, insan kaçakçılığı, uyuşturucu kaçakçılığı ve daha birçok suç teşkil eden faaliyetleri sayabiliriz.

Kripto para kullanarak kara para aklama suçlular tarafından sıkça tercih edilen bir yöntemdir. Bunu yapmanın birkaç bilinen yolu vardır. Şahıs uyuşturucu satışı yapıp Bitcoin (BTC) ile ödeme alıyor ise bu parayı harcamak için önce Bitcoin’i nakite dönüştürmesi gerekir. BTC ATM’lerinden BTC yatırarak nakit para alınabilir, fakat bunu yaparken resmi bir kimlik belgesi ibraz etmek durumunda kalır. Buna ek olarak bu ATM’lerden günlük belirli limitlerde para çekme işlemi yapılabilir. Bir diğer yol ise BTC ile ödeme kabul eden kurum veya şahıslar ile alışveriş yapmaktır. Bir ev, araba veya yat gibi varlıklar satın alınıp BTC ile ödeme yapılır ve şahıs bu varlıkları değerlerinden daha az bir miktara nakit para karşılığında satıp parayı aklayabilir. Peer-to-peer (P2P) takas web siteleri de kara para aklamada kullanılan bir diğer metot olarak görülür. Şahıs usulsüz ve yasadışı yollardan kazandığı BTC’sini bu takas sitelerinde satışa çıkarabilir ve karşılığında nakit para veya bankaya havale olarak ödeme alabilir. Bir başka metot ise BTC ödemesi kabul eden sanal kumar siteleridir. Bu sitelere kirli BTC bakiye olarak yüklenir ve para çekme işlemi sırasında nakit paraya çevrilerek şahsi hesaba geri aktarılır ve bu kazanç da kayıtlara şans oyunları kazancı adı altında geçer.

Sanal Paraların Darknet’te Kullanımı

Darknet, hepimizin bildiği ve kullandığı geleneksel internetin üstüne kurulmuş şifreli bir yapıdır. Darknet’e erişim için TOR (The Onion Router) gibi takip edilmeyi engelleyen özel programlanmış araçlar ve yazılımlar kullanmak gerekmektedir. Silk Road, 2011 yılında Ross Ulbricht isminde bir şahıs tarafından kurulan BTC ile alışveriş yapmayı sağlayan ilk ve en büyük dark web pazaryeridir. Burada yasadışı madde ve servislerin ticaretinin yapıldığı tespit edilmesi üzerine yetkililer tarafından kapatılmıştır. Darknet üzerinde bu ve bunun gibi pazaryerlerinin çocuk istismarı ve pornosu materyallerinin kripto para karşılığında ticaretinin yapıldığı ilgili birimler tarafından tespit edilmiştir. Çocuk istismarı kapsamında bulunan çocukların sözlü ve fiziksel müstehcen davranışlara maruz bırakılmaları, erken veya zorla evlendirilme, ensest ilişkiye zorlanma gibi aktivitelerin Darknet bünyesinde bu gibi web sitelerinde ve pazaryerlerinde kripto paralar karşılığında sunulduğu, bunlara ek olarak çocuk işçiler ve çocuk kölelerin ekonomik amaç uğruna satılması veya usulsüz bir şekilde evlat edinilmesi, uyuşturucu veya diğer yasadışı madde ticareti ve teslimatında çocukların kullanılması, çocuk askerlerin yetiştirilmesi gibi birçok yasadışı faaliyete çanak tutulduğu gözlemlenmiştir.

Sanal banka hesaplarının kullanımı insan kaçakçılığında sıkça rastlanan bir metottur. Farklı kaçakçılardan gelen paralar onlarla bağlantılı olmayan bir şahsın hesabına aktarılır. Şahıs bu parayı hızlı bir şekilde çeker ve ülke dışına çıkarır veya daha önceden bahsedilen kara para aklama metotlarıyla kirli parayı temizlemeye çalışır.

Sanal Para ve Terörizm

Terörizmin finansı ve bu finansın kripto paralar ve sanal ödeme servisleri vasıtası ile sağlanması yaşanılan bazı terör faaliyetlerinde rastlanmıştır. 2016 yılında Jakarta’da gerçekleştirilen saldırıların kripto paralarla finanse edildiği söylenmektedir, militanların ve terör faaliyetlerinin ödemelerinin BTC cinsinden yapıldığı ve sanal ödeme servislerinin de kullanıldığı tespit edilmiştir. 2017 yılında Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olan bir şahıs DAEŞ’e destek vermek adına yurt dışına BTC ve diğer kripto para birimlerinden göndermeye çalışırken yakalanıp kara para aklama ve dolandırıcılık suçundan hüküm giymiştir. 2015 yılındaki Charlie Hebdo saldırısı El-Kaide’nin Arap Yarımadasındaki yapılanması tarafından BTC üzerinden finanse edilmiştir.

Kripto Para Dolandırıcılığı

Saadet zinciri dolandırıcılığı günümüzde ne yazık ki sıkça karşılaştığımız faaliyetlerdir. Bunlara Ponzi Scheme veya Exit Scheme ismi de verilir ve işleyiş şu şekildedir: Yatırımcılardan para toplanır ve onlara kısa sürede yüksek yüzdeli geri dönüş vaat edilir. Bu şekilde bir havuz oluştuktan sonra ilk yatırımcılar paralarını geri alır fakat yeni yatırımcılar geldikçe sistem kendini döndüremeyecek hale gelir ve şirket iflas eder. Kripto para dünyasında bu gibi durumlara Initial Coin Offering (ICO) adı altında rastlıyoruz, yani yeni çıkacak bir coin’in halka arzı olarak düşünülebilir. Şirket çeşitli kişi ve kurumlardan yatırım alır ve aynı Ponzi’de olduğu gibi onlara bir geri dönüş yüzdesi taahhüt eder. Fakat bir süre sonra şirket geride mağdur insanlar bırakarak iflas eder.

Kripto Para Hırsızlığı

Son olarak kripto para hırsızlığından bahsedebiliriz. Bu metot suçluların en kolay faaliyet gösterebildikleri alan olarak kabul edilir. Kripto para hırsızlığının birkaç yöntemi vardır: Keyloggers, bilgisayara yüklenen zararlı bir yazılım sayesinde her klavye vuruşu kayıt altına alınır ve kişinin hesap bilgileri ele geçirilir. Phishing günümüzde sıkça rastladığımız hırsızlık denemeleridir. Bu yöntemde kullanıcının karşısına sahte bir log-in ekranı gelir, burada banka hesabına veya kripto para hesabına girdiğini sanan kullanıcı aslında bütün bilgileri suçlulara verir ve sonuç olarak hesabındaki kripto paralar boşaltılır. Son olarak da kripto para cüzdanlarının güvenlik zafiyeti olan bölümlerinin hackerlar tarafından tespit edilip saldırıya uğraması ve sonucunda ilgili kullanıcıların cüzdanlarına ulaşamaması bir başka kripto para hırsızlığı metodu olarak geçer.

Kripto Paralarda Kişisel Güvenliğin Sağlanması için Farkındalık Şart

Kripto paraların popülerliğinin her geçen gün artması ve kripto para suçlarıyla karşılaşma oranı birbirleri ile pozitif korelasyon içindedir. Günlük sohbetlere konu olan kripto paralara yeterince bilgi sahibi olmadan ve fazla kazanç uğruna bilinçsiz bir şekilde güvensiz platformlarda yatırım yapan kişilerin oranı günden güne artmaktadır. Kişisel güvenliğin sağlanması, gerekli anti-virüs programlarının kullanılması ve şifrelerin güvenilir ortamlarda depolanması gibi ek önlemler de kripto para borsasını yakından takip eden kişilerin atmaları gereken adımlardan sadece birkaçıdır. Özellikle ülkemizde Thodex ve Vebitcoin gibi nitelikli dolandırıcılık vakalarının milyonlarca kişiyi etkilediği göz önünde bulundurulursa, kripto para konusunda toplumun bilinçlendirilmesinin çok mühim olduğu aşikardır. Bu konuda yapılacak farkındalık çalışmalarının da ülkemizde yeni açılan kripto para borsalarının toplumda yeniden güven tahsis etme hususuna yardımcı olacağı kesindir.

Erkut Çakmak | Senior Specialist / Corporate Security